Hoạt động sản xuất giữ vai trò quan trọng trong đời sống của nhân dân và cũng là một trong những nội dung tiêu biểu của kho tàng ca dao – dân ca Việt Nam. Thông qua những câu hát dân gian mộc mạc mà giàu ý nghĩa, ông cha ta đã tái hiện chân thực cuộc sống lao động thường ngày như cày cấy, chăn nuôi, đánh bắt hay dệt vải. Không chỉ phản ánh kinh nghiệm sản xuất và đời sống sinh hoạt của người dân, những câu ca dao – dân ca ấy còn thể hiện tinh thần cần cù, ý chí vượt khó và niềm lạc quan của con người trong lao động. Qua đó, ca dao – dân ca góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của người lao động Việt Nam cũng như những giá trị văn hóa truyền thống gắn liền với nền văn minh nông nghiệp lâu đời của dân tộc. Dưới đây là tổng hợp những câu ca dao – dân ca tiêu biểu về lao động sản xuất, mời bạn cùng tìm hiểu và cảm nhận.
1. Trời cho cày cấy đầy đồng
Xứ nào xứ ấy trong lòng vui ghê
Một mai gặt lúa đem về
Thờ cha kính mẹ nhiều bề hiếu trung.
2. Chồng chài, vợ lưới, con câu,
Sông Ngô bể Sở biết đâu là nhà.
3. Con đi học lấy nghề cha,
Một năm đục đá bằng ba năm cày.”
4. Gánh phân bón lúa ngày xuân
Khơi mương, thông nước, chân không bén quần.
5. Mẹ ru con ngủ cho ngoan,
Mẹ còn xúc nốt xe than cho đầy,
Mẹ ru con ngủ cho say,
Làm xong chuyến nữa nghỉ tay mẹ về.
6. Sáng ngày mới sớm tinh sương
Cơm trôi khỏi miệng vác choòng ra đi
Vợ nghèo ẵm trẻ hài nhi
Lên tầng để bụi, rồi đi đẩy goòng
Trẻ thơ nằm mớ bòng bong
Nô đùa muỗi cỏ, đói lòng ngậm que
Lên tầng khuỵu gối đun xe
Gò lưng mửa mật nắng hè quản chi
Chồng xuống lò giếng đen sì
Mong sao cho chóng chiều về một công.
7. Nghề hến không đói mà no,
Cái ruột cũng bán, cái vỏ cũng bán, cái tro cũng tiền.
8. Chồng em đi kéo ngao ngoài biển,
Đêm khuya, trời phất phưởng ngọn gió đông
Da thời lạnh ngắt như đồng,
Tay bồng con dại, cám cảnh cho chồng lắm thay!
9. Ruộng đầm nước cả bùn sâu,
Suốt ngày anh với con trâu cày bừa.
10. Thuyền đăng, thuyền lưới, thuyền câu
Biết thuyền ông ngoại đỗ đâu mà tìm
Thuyền đăng, thuyền lưới thuyền chài
Biết thuyền ông ngoại buông chài nơi nao
Nước lên cho ngập con sào
Cho thuyền ông ngoại chèo vào Vụng Đâng.
11. Ơn trời mưa nắng phải thì,
Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu.
Công lên chẳng quản lâu đâu,
Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng.
Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.
12. Người ta đi cấy lấy công,
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề.
Trông trời, trông đất, trông mây
Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm
Trông cho chân cứng, đá mềm
Trời êm, bể lặng mới yên tấm lòng.
13. Rủ nhau đi cấy đi cày.
Bây giờ khó nhọc, có ngày phong lưu.
14. Tỏ trăng mười bốn được tằm
Tỏ răng hôm rằm thì được lúa chiêm.
15. Tháng Chạp là tháng trồng khoai,
Tháng Giêng trồng đậu, tháng Hai trồng cà.
Tháng Ba cày vỡ ruộng ra,
Tháng Tư làm mạ, mưa sa đầy đồng.
16. Cơm ăn một bát sao no
Ruộng cày một vụ sao cho đành lòng
Sâu cấy lúa, cạn gieo bông
Chẳng ươm được đỗ thì trồng ngô khoai.
17. Mồng chín tháng chín có mưa
Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn.
Mồng chín tháng chín không mưa,
Thì con bán cả cày bừa đi buôn.
18. Nuôi tằm cần phải có dâu,
Muốn cho dâu tốt phải mau vun trồng.
Vườn thì cuốc rãnh thong dong,
Cách nhau hai thước đặt hông cho đầy.
Giống dâu ưa nước xưa nay,
Nhưng mà ngập hết thì cây cũng già.
19. Ai ơi nhớ lấy lời này
Nuôi tằm ba lứa, ruộng cày ba năm
Nhờ trời hòa cốc phong đăng
Cấy lúa lúa tốt, nuôi tằm tằm tươi
Được mùa dù có tại trời
Chớ thấy sóng cả mà rời tay co.
20. Trâu ơi ta bảo trâu này:
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.
Cấy cày giữ nghiệp nông gia,
Ta đây trâu đấy, ai mà quản công.
Bao giờ cây lúa còn bông,
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn.
21. Em là con gái đồng chiêm,
Gieo mạ cấy lúa, lại thêm trồng màu.
Ươm tơ, dệt vải nhuộm màu,
May áo bền chắc theo trâu cày bừa.
22. Quê ta đồng trắng, nước trong,
Lúa gạo thì ít, rêu rong thì nhiều.
Dặn con phải nhớ lấy điều,
Muốn cho no ấm phải sớm chiều siêng năng.
23. Chăm làm là đống vàng mười
Ai chăm gánh nặng, ai lười trắng tay
24. Thế gian giàu bởi chữ cần,
Có mà lười biếng thì thân chẳng còn.
25. Nhờ trời mưa gió thuận hòa
Lúa vàng dầy ruộng, lời ca vang đồng.