Tục ngữ về giáo dục

STT

Câu

Giải thích

Nguồn

1

Bé chẳng vin, cả gãy cành

Dạy trẻ phải bắt đầu từ nhỏ. Không dạy con khi nó còn trẻ, người còn lạ việc, lớn lên, quen thói, không dạy được nữa, không nghe nữa. Từ đó, câu tục ngữ có nghĩa là lúc còn bé mà chẳng lo dạy dỗ thì khi lớn lên rất khó nên người.

2

Cao nhân tất hữu cao nhân trị

Câu này có nghĩa trong cuộc sống, nói cách khác là trên cõi đời này đừng ai cho rằng mình là người tài giỏi nhất, là thông minh nhất bởi vì mình đã giỏi nhưng ngoài đời ắt có người giỏi hơn. Đồng thời phê phán những người tài giỏi mà mắc chứng bệnh tự cao, tự đại hoặc hay khoe khoang, khoác lác thì ắt một ngày nào đó sẽ có người tài giỏi hơn trừng trị hoặc dạy cho một bài học nhớ đời để chừa tật vênh váo.

3

Chẳng học lấy đâu biết chữ

       Câu tục ngữ có nghĩa là có lo làm việc thì mới có thứ này thứ nọ, còn không làm việc thì chẳng có gì cả. Giống như không học thì lấy đâu biết chữ nghĩa mà có cơ hội đổi đời. 

4

Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng

Theo tục lệ xưa, khi đỗ các kỳ thi và trở thành “ông nghè”, người đỗ đạt sẽ được cả “tổng” mang kiệu ra rước khi trở về quê nhà. Đây là hành động thể hiện sự chúc mừng, tôn trọng với những người đỗ đạt cao trong các kỳ thi xưa. Câu tục ngữ được sử dụng để ám chỉ những ngườichưa đỗ đạt, chưa thành công mà đã huênh hoang, tự kiêu, coi thường những người xung quanh. 

=>  Câu tục ngữ mượn hình ảnh “ông nghè” và “hàng tổng”, câu nói dân gian này cho chúng ta thấy bài học sâu sắc hơn, về việc trong cuộc sống có những người có chức, có quyền hay giàu có hơn người khác, nên sinh ra thói kiêu căng, hách dịch. Những kẻ tự phụ này thích khoe khoang về bản thân, bắt nạt những kẻ yếu thế hơn mình, thậm chí coi thường người có công giúp đỡ mình trong quá khứ.

5

Có học mới biết, có đi mới đến

Có đi mới đến nghĩa là muốn đến nơi nào thì phải bước chân đi. Cứ ngồi một chỗ thì muốn đến nơi thật gần cũng không bao giờ đến nơi. Có học mới biết nghĩa là có học mới hiểu điều hay lẽ phải. Không chịu học thì điều rất xoàng, rất dễ cũng không bao giờ biết được. Câu này lấy sự đi đường để đến nơi nào làm thí dụ; khuyên ta nên học, có học thì muốn biết điều gì mới biết được.

6

Con học, thóc vay

Câu tục ngữ nói về sự hi sinh của cha mẹ nghèo mong cho con được ăn học. Đối với những gia đình nghèo, tiền để đóng học phí là một khoản tiền lớn, không dễ chi trả, song những bậc làm cha làm mẹ với khát vọng con được cắp sách tới trường, được học hành để đổi đời sẽ lo vay tiền, vay thóc, vay gạo khắp nơi để con được đi học.

7

Dốt đặc còn hơn chữ lỏng

Câu tục ngữ ý nói thà không biết gì còn hơn biết chút ít lại hay tỏ vẻ là giỏi giang rồi nói những điều sai trái.

8

Dốt đến đâu học lâu cũng biết

      Trong cuộc sống, không ai vừa sinh ra đã có cho mình sự thông minh, mà ai cũng cần phải trải qua một quá trình tu dưỡng rèn luyện. Qua câu tục ngữ trên, ông cha ta khẳng định dù bạn có kém cỏi, không có năng lực như những người khác, nhưng nếu bạn “học lâu” hay chính là chăm chỉ, nỗ lực học tập những gì mà bạn chưa tốt, trải qua thời gian, chắc chắn bạn sẽ hiểu được và có được năng lực như bao người để đi đến thành công.

9

Đi một ngày đàng, học một sàng khôn

Câu tục ngữ là kinh nghiệm mà cha ông ta đã đúc rút để truyền cho thế hệ đi sau. Kiến thức mà chúng ta muốn tìm hiểu tựa như đại dương bao la, những gì chúng ta biết chỉ là một giọt nước nhỏ mà thôi. Bởi vậy không ngừng tìm kiếm, không ngừng học hỏi là điều mà bạn nên biết, nên làm. Chúng ta cần bỏ thời gian để đi đến những vùng đất lạ, đến những nơi đó chúng ta sẽ thấy được có nhiều điều bất ngờ, sẽ học hỏi từ mọi người, học hỏi từ văn hóa của vùng miền đó.

10

Khi măng không uốn thì tre trổ vồng

       Câu tục ngữ mượn hình ảnh của măng và tre để nói về cách giáo dục con cái. Nếu muốn uốn nắn cây tre, phải uốn từ khi cây còn nhỏ, đang là củ măng. Giống như cách dạy bảo con cái, nếu muốn con cái ngoan ngoãn nghe lời thì phải dạy bảo từ khi con còn nhỏ.

11

Khi măng không uốn thì tre trổ vồng

Câu tục ngữ mượn hình ảnh của măng và tre để nói về cách giáo dục con cái. Nếu muốn uốn nắn cây tre, phải uốn từ khi cây còn nhỏ, đang là củ măng. Giống như cách dạy bảo con cái, nếu muốn con cái ngoan ngoãn nghe lời thì phải dạy bảo từ khi con còn nhỏ.

12

Không thầy đố mày làm nên

“Không thầy đố mày làm nên” ý chỉ nếu không có người thầy thì chúng ta không thể nên người được. Tuy nhiên, câu tục ngữ này mang hàm nghĩa sâu rộng hơn đó là nói về sự tôn sư trọng đạo và lòng biết ơn đối với người thầy của mình. Nếu như không có người thầy định hướng đúng đắn, dạy dỗ và bảo ban ta từng bước đi thì chúng ta sẽ không bao giờ có cơ hội đạt được tới thành công. Câu tục ngữ như một lời thách đố đồng thời cũng là lời răn dạy mang tính khẳng định chắc nịch vai trò, vị trí quan trọng của người thầy đối với sự thành đạt của học trò.

13

Măng không uốn, uốn tre sao được

14

Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học

Câu tục ngữ là một lời khẳng định chắc chắn của người xưa. Một khi muốn biết một điều gì đó, chúng ta phải chủ động hỏi và tìm hiểu. Còn việc muốn trở nên giỏi giang và hiểu biết, chắc chắn là phải học tập.

15

Muốn lành nghề chớ nề học hỏi

Câu tục ngữ trên là lời của thế hệ trước nhắc nhở thế hệ sau của chúng ta những bài học sâu sắc và hữu ích. Muốn thành thạo, giỏi giang thì phải ham học hỏi, có ý chí cầu tiến, khiêm nhường, không ngại khó, ngại học, học hỏi từ tất cả mọi người xung quanh, kể cả bạn bè của mình.

16

Người roi, voi búa

Câu tục ngữ là quan niệm dạy dỗ ngày xưa: quản voi thì phải dùng búa, dạy người thì phải dùng roi vọt chứ không chỉ dùng bằng lời nói. So với ngày nay, cách dạy dỗ này vẫn có phần đúng, song có phần tiêu cực, bậc làm cha làm mẹ cần phải kết hợp giữa biện pháp giáo dục hiện đại và truyền thống để dùng roi vọt vừa hạn chế lại vừa hiệu quả.

17

Non chẳng uốn, già nổ đốt

Câu tục ngữ có nghĩa là cây muốn uốn thì cần uốn từ khi còn non, để đến khi cây lớn, cây già mới uốn thì nếu bẻ cong quá mạnh tay sẽ bị nổ và gãy cả cây. Qua hình ảnh của cây, ông cha ta muốn nhắc nhở rằng dạy con cái phải dạy từ khi nhỏ tuổi, đợi đến khi lớn mà hư đốn mới dạy thì không thể cứu vãn nổi. 

18

Thiên ngoại hữu thiên, nhân ngoại hữu nhân

Câu tục ngữ có nghĩa là trên trời còn có trời cao hơn, trên người còn có người giỏi hơn. Câu này khuyên răn con người sống ở đời phải biết khiêm tốn đừng cố thể hiện bản thân, vì người giỏi còn có người giỏi hơn, người hung hăng thì còn có người hung hăng hơn để trị nên chẳng ai có thể khẳng định vỗ ngực xưng tên nhận mình là nhất

19

Tiên học lễ, hậu học văn

Câu tục ngữ có nghĩa là: trước hết phải rèn luyện đạo đức, tu dưỡng nhân cách của bản thân; sau đó mới học đến những kiến thức văn hóa, nâng cao vốn hiểu biết.

20

          Văn có bài, vũ có trận

Câu tục ngữ có ý nghĩa là viết văn thì phải có bài hoàn chỉnh, đánh võ thì phải có trận. Từ đó, khuyên răn con người làm gì cũng phải có kế hoạch rõ ràng từ đầu đến cuối, không nên làm mà bỏ dở.

21

Văn hay chẳng lọ dài dòng

Câu tục ngữ khẳng định rằng cái hay của bài văn là ở tính hàm súc, ý nghĩa chứ không nhất thiết phải dài dòng. Nếu dài dòng mà diễn đạt lủng củng, rườm rà thì đó cũng chẳng phải là một bài văn hay.

22

Yêu cho vọt, ghét cho chơi

Câu tục ngữ thể hiện quan niệm dạy dỗ con của nhân dân ta từ xưa. Thương con nên dùng roi vọt để răn dạy điều hay lẽ phải. Còn trái lại, nếu không thương thì sẽ cho “chơi”, nói những lời ngon ngọt, dễ nghe. Từ đó, câu này khuyên con người phải biết đề phòng với những lời nói ngọt ngào vì sự thật đằng sau lời nói dễ nghe đó chưa chắc đã tốt, còn người nói khó nghe cũng chưa hẳn xấu.

23

Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi

Những kẻ nói lời mật ngọt chưa chắc đã thật lòng với bạn cũng như những người luôn nói lời khó nghe, chê trách bạn chưa chắc đã muốn dìm hàng bạn. Khi bạn ngẫm kĩ lại sẽ hiểu, có những người chỉ muốn bạn tốt lên hàng ngày. Người thương bạn sẽ hay dùng những lời răn đe, dùng roi để dạy bạn, còn người ghét bạn thì lại dùng những lời mật ngọt dành cho bạn. Câu tục ngữ này muốn khuyên chúng ta những lời mật ngọt chưa chắc đã là tốt, còn người luôn tỏ ra hộc hằn với bạn chưa hẳn đã là xấu.

24

Luyện mãi thành tài, miệt mài tất giỏi.

Câu tục ngữ đã đưa ra cho chúng ta bài học về ý chí, nghị lực. Để đạt được thành công, chúng ta sẽ gặp nhiều thử thách, khó khăn; chỉ khi chúng ta kiên trì, quyết tâm, dám vượt qua chông gai thì mới gặt được trái ngọt.

25

Hay học thì sang, hay làm thì có.

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta chỉ khi chăm chỉ học tập mới có nhiều kiến thức, nhiều tiền tài; cần mẫn làm việc mới có được thành công trong cuộc đời.

26

Ngồi dưng ăn hoang, mỏ vàng cũng cạn.

Nghĩa đen: Khi chúng ta lười biếng và tiêu xài không hợp lý, cho dù túi tiền có nhiều đến đâu thì có ngày sẽ hết sạch.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ đã khuyên mọi người cần phải chăm chỉ, cần mẫn học tập, làm việc, thường xuyên phát triển bản thân. Có như vậy, chúng ta sẽ có cuộc sống đủ đầy, sung túc.

27

Mấy ai là kẻ không thầy,

Thế gian thường nói “đố mày làm nên”.

Câu tục ngữ muốn nói đến truyền thống tôn sư trọng đạo, biết ơn thầy cô. Mỗi người chúng ta đều được thầy cô truyền đạt kiến thức hay, vì vậy phải luôn biết ơn, kính trọng công lao to lớn của người đã dạy mình.

28

Cá không ăn muối cá ươn,

Con cãi cha mẹ trăm đường con hư.

Câu tục ngữ đã mượn hình ảnh con cá bị ươn do không được ướp muối cẩn thận để nhắc nhở mỗi người cần phải biết nghe lời cha mẹ. Ngoan ngoãn, vâng lời cha mẹ cũng chính là một biểu hiện của sự kính trọng, biết ơn với người đã sinh ra mình.

29

Có chí làm quan, có gan làm giàu.

Câu tục ngữ khuyên răn con người phải có ý chí, quyết tâm, lòng gan dạ, dám vượt qua thử thách. Khi có những phẩm chất tốt đẹp ấy, con người sẽ đạt được những thành tựu vô cùng to lớn, được mọi người yêu mến, cảm phục. 

30

Người có chí thì nên, nhà có nền thì vững.

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta dù có khó khăn đến mấy, nếu có ý chí, kiên trì, siêng năng thì vẫn có thể vượt qua và đạt được thành quả như mong muốn; cũng giống như khi xây nhà, làm nền nhà có chắc thì nhà mới vững được.

31

Có thân phải khổ, có khổ mới nên thân. 

Câu tục ngữ khuyên răn chúng ta cần biết tự lập, dám đương đầu với khó khăn để theo đuổi mục tiêu của mình. Cuộc sống phải có những lúc đau buồn mới khiến mỗi người trưởng thành, phát triển bản thân.

32

Giàu người ta chẳng có tham

Khó thì ta liệu ta làm ta ăn.

Câu tục ngữ đưa ra bài học rất quý giá: Người khác giàu có, ta không ghen tức, tham lam mà nhờ vả, dựa dẫm vào họ. Bản thân khó khăn thì nên biết tự lập, tự làm và hưởng thụ những gì mình đã làm.

33

Ăn vóc học hay

Câu tục ngữ mang hàm ý: chỉ khi ta ăn đủ chất, ăn nhiều, chăm lo đến sức khỏe của mình thì mới có sức để học được nhiều điều mới mẻ, thú vị và đạt được kết quả cao.

34

Có cày có thóc, có học có chữ.

           Câu tục ngữ khuyên chúng ta muốn cuộc sống ấm no, hạnh phúc thì ta phải lao động,làm lụng; còn muốn biết chữ, biết thêm nhiều kiến thức thì ta phải học tập.

35

Dao có mài mới sắc, người có học mới nên.

           Câu tục ngữ là lời khuyên của người xưa về việc học tập. Giống như việc mài dao, chúng ta cần kiên trì, nỗ lực học hỏi mỗi ngày để đạt được thành công rực rỡ.

36

Cần cù bù thông minh.

Câu tục ngữ là lời khẳng định: cho dù xuất phát điểm của ta không phải là người thông minh, song nếu ta cần cù, chịu khó, chăm chỉ học hành thì vẫn sẽ đạt được mục tiêu, thành công.

37

Học đâu hiểu đấy.

         Nghĩa đen: Học những cái gì thì hiểu ngay những cái đấy.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nói về những người sáng dạ, thông minh, tiếp thu nhanh những kiến thức đã học

38

Học đi đôi với hành

Câu tục ngữ đề cao vai trò của việc kết hợp thực hành và học lý thuyết trong học tập nói riêng và trong các ngành nghề nói chung. Nếu chỉ học mỗi lý thuyết, chúng ta sẽ không có kĩ năng làm việc, đồng thời cũng bị nhanh quên kiến thức hơn.

39

Học một biết mười.

Thành ngữ ám chỉ những người học ít, nhưng lại suy ngẫm, hiểu biết được nhiều điều hay. Từ đó, tác giả dân gian nhắc nhở mọi người cần biết suy nghĩ rộng, từ một kiến thức có thể suy luận ra nhiều kiến thức khác nhau

40

Học hay, cày biết

         Câu tục ngữ là lời khuyên quý giá cho mỗi người về tầm quan trọng của việc học tập và lao động. Theo đó, chúng ta cần học tập một cách hiệu quả và lao động một cách thông minh, sáng tạo để đạt được thành công trong cuộc sống.

41

Học thầy học bạn, vô vạn phong lưu

Câu tục ngữ là lời khuyên quý giá cho con người về tầm quan trọng của việc học tập. Cần học tập từ thầy cô và bạn bè để thu thập kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hoàn thiện bản thân. Học tập là con đường để đạt được thành công và có một cuộc sống tốt đẹp.

42

Học hành vất vả kết quả ngọt bùi

Câu tục ngữ nói về ý nghĩa của học tập tự giác, tích cực. Sự cần cù và chăm chỉ trong học tập sẽ giúp ta có được thành quả tốt

43

Một kho vàng không bằng một nang chữ

Câu nói khẳng định tầm quan trọng của việc học. Vàng bạc, của cải dù có quý giá đến đâu thì lâu dần cũng sẽ cạn kiệt. Chỉ có kiến thức là vô tận, mãi trường tồn và được bồi đắp theo dòng chảy của thời gian.

44

Người không học như ngọc không mài

Câu tục ngữ khẳng định tầm quan trọng của việc học tập đối với con người. Học tập giúp con người tiếp thu được nhiều kiến thức về các lĩnh vực khác nhau, mở rộng tầm nhìn và hiểu biết về thế giới xung quanh. Đồng thời, học tập cũng giúp con người rèn luyện các kĩ năng cần thiết cho cuộc sống. Con người không học sẽ trở nên vô giá trị giống như viên ngọc thô không được mài giũa.

45

Học khôn đến chết, học nết đến già

Câu tục ngữ khẳng định sự vô cùng, vô tận của việc học. Học khôn là học các kiến thức, kĩ năng; còn học nết là rèn luyện đạo đức, tính cách. Qua đó, khuyên con người cần phải học tập và rèn luyện đạo đức một cách liên tục, suốt đời để trở thành một người hoàn thiện