Tục ngữ về truyền thống- đạo lí

STT

Câu

Giải thích

Nguồn

1

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Nghĩa đen: Mỗi người khi được thưởng thức hoa thơm quả ngọt, hãy nhớ đến người đã vun trồng, chăm sóc cây cối.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nhắc nhở con người sống cần có lòng biết ơn. Khi được hưởng một thành quả nào đó, cần phải trân trọng công lao của những người đã tạo ra nó, nhận được sự giúp đỡ của người khác cần phải biết ơn.

2

Giấy rách phải giữ lấy lề

 Nghĩa đen: Dù giấy có rách nhưng cần phải giữ được lề của giấy

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ khuyên nhủ con người dù cho gặp khó khăn, nghèo khổ đến đâu, vẫn phải giữ gìn phẩm chất tốt đẹp, nếp sống văn minh, truyền thống đạo đức tốt đẹp của gia đình, dân tộc.

3

Chết giả mới biết dạ anh em

Câu tục ngữ ám chỉ việc khi muốn thử lòng anh em – bạn bè của mình thì việc giả chết là điều nên làm vì khi giả chết mới biết ai là bạn ai là thù, ai là người quan tâm – yêu thương và ai là người giả nhân giả nghĩa. Lòng người khó đoán, gặp hoạn nạn mới biết bạn hay thù.

4

Lá lành đùm lá rách

Câu tục ngữ có nghĩa là chiếc lá rách ít thì che phủ, đùm lá rách nhiều lại. “Lá lành” ở đây còn biểu tượng cho người có cuộc sống thuận lợi, dư dả còn “lá rách” là người có cuộc sống cực khổ, khó khăn. Câu tục ngữ muốn khuyên răn con người nên yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau.

5

Anh em trong nhà, đóng cửa dạy nhau

Câu tục ngữ nói về cách đối nhân xử thế giữa những người anh em trong nhà, cùng máu mủ ruột thịt với nhau, cần phải biết nhường nhịn và giúp đỡ nhau. Khi xảy ra tranh cãi, không nên làm lớn chuyện, mà nên đóng cửa, nói với nhau nhỏ nhẹ, rồi từ từ giải quyết vấn đề.

6

Tiền bạc đi trước, mực thước đi sau

Câu tục ngữ nhấn mạnh sức mạnh của tiền bạc làm phá vỡ mọi khuôn phép, trật tự xã hội. “Mực thước” ở đây chỉ các khuôn phép, chuẩn mực đạo đức. Câu này muốn còn muốn khuyên răn: đừng để người khác đánh giá chúng ta qua đồng tiền.

7

Ở hiền gặp lành

Ở hiền là sống lương thiện, không vụ lợi, không toan tính việc làm hại đến ai. Gặp lành là kết quả của việc chúng ta sống lương thiện, sau này ta sẽ gặp được nhiều điều may mắn, tốt đẹp trong đời. Câu tục ngữ là lời nhắc nhở, là lời cảnh tỉnh con người hãy trở về với bản chất lương thiện, trở về với chính mình.

8

Sông có khúc, người có lúc

“Sông có khúc” nghĩa là nói đến con sông, có chỗ thẳng, có chỗ gấp khúc được ví như cuộc sống của con người có lúc này lúc khác, lúc buồn, lúc vui, lúc thất bại khi thành công. Câu tục ngữ muốn nói đến số phận của mỗi chúng ta giống như con sông vậy, có chỗ thẳng, có chỗ gấp khúc. Đời người có lúc vui, có lúc buồn mà ai cũng phải chấp nhận.

9

Uống nước nhớ nguồn

Xem thêm tại:

“Uống nước nhớ nguồn” được hiểu là khi hưởng dòng nước mát thì hãy nhớ tới nơi khởi đầu đã cho ta dòng nước đó. "Uống nước" là thừa hưởng thành quả lao động của những người đi trước, thừa hưởng những gì mà họ đã bỏ công sức để tạo ra, để có được. Vì vậy ta phải biết ơn, biết nhớ tới công lao của họ.

10

Hết tiền tài, hết nhân nghĩa

Câu tục ngữ nói về mối quan hệ chỉ vì tiền, chứ không phải vì tình nghĩa. Nếu ta hết tiền, người cũng bỏ đi, không tiếp tục mối quan hệ với ta nữa.

11

Thức lâu mới biết đêm dài, ở lâu mới biết con người có nhân

Thức khuya mới biết đêm dài chứ không ngắn. Con người ở lâu với nhau mới lộ rõ bản chất, dù có che giấu tính cách của mình thế nào rồi cuối cùng sẽ lộ ra bộ mặt thật. Vì đeo mặt nạ là một hành vi có chủ ý nên lâu ngày sẽ tự mình cảm thấy mệt mỏi. Đến lúc đó, mới biết được ai xấu ai tốt.

12

Cứu vật, vật trả ơn, cứu nhân, nhân trả oán

Câu tục ngữ có 2 vế câu

Cứu vật, vật trả ơn: Nói về việc khi ta giúp đỡ động vật, ta sẽ nhận được sự biết ơn từ chính con vật đó.

Cứu nhân, nhân trả oán: Nói về việc khi ta giúp đỡ con người, ta có thể không nhận được sự biết ơn mà còn nhận lại sự oán hận.

Câu tục ngữ này thể hiện một hiện thực phức tạp trong xã hội: Lòng nhân ái là một phẩm chất tốt đẹp cần được trân trọng và phát huy. Việc giúp đỡ người khác, dù là động vật hay con người, đều xuất phát từ lòng nhân ái và sẽ mang lại cho ta niềm vui và sự thanh thản. Tuy nhiên, con người là một sinh vật phức tạp với nhiều cung bậc cảm xúc và suy nghĩ khác nhau. Không phải ai cũng biết ơn khi được giúp đỡ, thậm chí có người còn có thể trả ơn bằng oán hận. 

Khái quát: Câu tục ngữ này khuyên răn chúng ta nên sống cẩn trọng, đề cao lòng nhân ái nhưng cũng không nên quá tin tưởng vào người khác. Khi giúp đỡ người khác, ta nên xuất phát từ tấm lòng chân thành nhưng cũng cần phải có sự tỉnh táo và cảnh giác.

13

Giận mất khôn, no mất ngon

                    Khi người ta đã no bụng rồi thì ăn cái gì cũng không thấy ngon. Khi người ta tức giận thì nói năng hành động nhiều điều liều lĩnh mất cả sự khôn ngoan lúc thường. Đại ý câu này khuyên người ta không nên giận dữ vì giận dữ làm người ta mất trí khôn.

14

Kính lão đắc thọ

“Kính lão đắc thọ” là câu tục ngữ khuyên chúng ta phải biết kính trọng người già. Cụ thể theo nghĩa của từng từ, “kính lão” là kính trọng người già; còn “đắc thọ” là nhận lại được tuổi cao, sống lâu.

15

           Nọc người bằng mười nọc rắn

Nọc rắn rất độc, có thể gây chết người. Nọc người là hàm ý chỉ những mưu mô độc ác của con người. Câu tục ngữ chứng tỏ: con người còn độc ác, nham hiểm, nguy hại hơn cả rắn độc.

16

Trách mình trước, trách người sau

Câu tục ngữ có nghĩa là trước khi chỉ trích, phê bình hay trách móc người khác thì ta nên tự xem xét, suy nghĩ và kiểm tra lại bản thân xem có gì sai sót, thiếu sót hay chưa làm tốt đến mức nào đó hay không. Bởi vì có thể lỗi đó xuất phát từ bản thân mình thì mình phải trách mình, tự chỉnh sửa và cải thiện được bản thân, đồng thời không còn lý do để chỉ trích hay phê bình người khác.

17

Cái nết đánh chết cái đẹp

“Cái nết” nghĩa là tính nết, tính cách, đạo đức, tâm hồn của mỗi con người. Những đặc điểm này không được phô bày ra bên ngoài mà thường ẩn giấu bên trong. Còn “cái đẹp” ở đây là vẻ hấp dẫn, quyến rũ, là nhan sắc được biểu hiện ra bên ngoài của mỗi con người. Câu tục ngữ mang ý nghĩa phần đạo đức, tâm hồn, giá trị phẩm chất bên trong của mỗi người quan trọng hơn, tồn tại lâu hơn những vẻ đẹp hình thức, vẻ bóng bẩy ở bên ngoài.

18

Một miếng khi đói bằng một gói khi no

Nghĩa đen: Khi chúng ta đói, một miếng ăn nhỏ đối với ta cũng quý giá bằng việc có một gói đồ ăn to khi no.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta cần phải biết trân trọng sự giúp đỡ, san sẻ từ mọi người, cho dù người ấy chỉ giúp ta được phần nhỏ. Đồng thời, tác giả dân gian còn khuyến khích mọi người nên yêu thương, giúp đỡ, tương thân tương ái với những người đang gặp khó khăn.

19

Ăn trông nồi, ngồi trông hướng

“Ăn trông nồi” đề cập đến việc chúng ta ăn uống như thế nào cho đúng mực, hợp hoàn cảnh. Lúc ngồi trong bàn ăn với người nhỏ hơn, người bằng tuổi hay người lớn cũng đều phải nhìn xem mình đã ăn uống đúng cách hay chưa. Ăn quá nhiều, ăn hết phần của người khác, hoặc ăn mà không xem thử mọi người có đang dùng thức ăn hay không, đều là những cách ăn chưa phù hợp.

“Ngồi trông hướng” nhắc nhở chúng ta trong lúc ngồi ăn cần xem lại mình đang ngồi ở vị trí có phù hợp hay chưa, đặc biệt là khi có người lớn tuổi hơn. Không chỉ trong mâm ăn, mà những nơi khác như chốn đông người, trên các phương tiện công cộng, hay nơi làm việc,… đều cần tự nhắc mình về ý thức trong việc đi, đứng, ngồi tùy vào vị trí và vị thế của ta.

20

Có công mài sắt, có ngày nên kim

Câu tục ngữ mang hai ý nghĩa:

 Nghĩa đen: một thanh sắt to lớn qua quá trình và thời gian mài giũa có thể mài được một cây kim.

 Nghĩa bóng: thể hiện sự kiên trì, nhẫn nại, vượt lên khó khăn của con người sẽ gặt hái được thành quả xứng đáng.

21

Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng

 "Mực" vốn là loại mực Tàu dùng để viết của những ông đồ ngày xưa, có màu đen tuyền, dùng để mài cùng nước lấy mực viết. "Đèn" là một vật dụng dùng để thắp sáng cho con người, soi tỏ mọi vật. "Gần mực thì đen" tức là nếu khi tiếp xúc, sử dụng mực mà không khéo, ta có thể bị vấy bẩn bởi mực, dễ bị lem nhem, xấu xí. "Gần đèn thì rạng" tức là nếu gần nơi có ánh sáng thì ta sẽ được soi tỏ bởi lớp ánh sáng ấy, dễ tỏa ra hào quang rực rỡ hơn người khác.

Mực còn tượng trưng cho những tác động xấu của môi trường bên ngoài, bao gồm những cá nhân có những thói hư tật xấu, … “Đen” ở đây nghĩa là những điều không tốt. Gần mực thì đen” ý muốn nói, nếu như ở trong một môi trường không tốt, với những con người có lối sống không lành mạnh thì dễ bị tác động theo chiều hướng tiêu cực. Ngược lại, khi ở gần đèn – năng lượng tích cực thì ta sẽ dễ học tập điều tốt đẹp.

22

Một câu nhịn là chín câu lành

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta phải biết nhường nhịn lẫn nhau. Nhường nhịn không có nghĩa là nhu nhược, hèn nhát mà là gạt bỏ đi những sai trái nhỏ bé sang một bên để đổi lấy sự bình yên của cả hai bên, đồng thời giúp ta tránh khỏi những rắc rối và khiến đối phương phải nể phục khả năng giữ bình tĩnh của ta trong mọi trường.

23

Quân tử nông chân, tiểu nhân nông bụng

Câu tục ngữ là kinh nghiệm nhìn người của nhân dân thời xưa. Người quân tử thì thường "nông chân" - là người có gan bàn chân dày (thể hiện sức khỏe tốt, bước đi vững chắc) thường là người có ý chí kiên cường, thích giúp đỡ người khác. Trong khi đó kẻ tiểu nhân thì "nông bụng", hiểu đơn giản là người có suy nghĩ hạn hẹp, nhìn thấp nghĩ ngắn.

24

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn

Câu tục ngữ mang hai nghĩa:

Nghĩa đen: Khi đánh giá vật dụng làm bằng gỗ, người ta quan tâm đến ruột gỗ, thớ gỗ bên trong hơn là màu sắc, nước sơn bên ngoài.

Nghĩa bóng: Đánh giá một con người, nên quan tâm đến phẩm chất hơn ngoại hình của họ.

25

Tốt gỗ hơn tốt nước sơn

             Câu tục ngữ mang hai nghĩa:

Nghĩa đen: Khi đánh giá vật dụng làm bằng gỗ, người ta quan tâm đến ruột gỗ, thớ gỗ bên trong hơn là màu sắc, nước sơn bên ngoài.

Nghĩa bóng: Đánh giá một con người, nên quan tâm đến phẩm chất hơn ngoại hình của họ.

26

Lòng sông lòng bể dễ dò, ai từng bẻ thước mà đo lòng người

Sông sâu, biển lớn nhưng cũng không phải là vô tận, chúng ta vẫn có cách để đo được độ sâu của nó. Thế nhưng, lòng người thâm sâu khó lường, mấy ai dễ mà đong đếm được. Người hôm nay có thể trước mặt cười nói với mình, hôm sau “đâm một nhát sau lưng” không còn bất ngờ. Vì vậy, càng cẩn trọng, cảnh giác thì chúng ta mới càng có thể bảo vệ bản thân và những giá trị quan trọng lâu dài hơn.

27

Ăn bát cơm dẻo, nhớ nẻo đường đi

Câu tục ngữ có ý nghĩa khuyên răn con người cần phải nhớ tới công lao của những người đã làm ra sản phẩm và nhớ tới công lao của cả những người đã đối xử tốt, giúp đỡ mình. Giống như khi ăn bát cơm dẻo, ta phải nhớ tới người nông dân cày cấy, nhớ tới hành trình làm ra hạt gạo. 

28

Có ơn phải sợ, có nợ phải trả

     Câu tục ngữ nói về việc chịu ơn và việc thiếu nợ. Ơn nghĩa hay món nợ nào cũng khó trả nhưng nợ ân tình lại nặng nề hơn cả. Bởi lẽ chuyện tình cảm rất khó để đong đếm, khó để cân chỉnh sao cho đồng đều. Vì vậy, cái ơn nghĩa là điều khiến người ta sợ. Dù là ơn hay nợ, chúng ta trước sau cũng phải trả. Nợ hay ơn tiền bạc còn dễ chứ gặp phải ơn nợ ân tình thì càng khó trả hơn gấp nhiều lần.

29

Hay làm thì giàu, hay cầu thì nghèo

Câu tục ngữ có ý nghĩa là: giàu có xuất phát từ sức lao động của con người, chăm làm sẽ có của cải để ra. Ngược lại, nếu lười biếng thì dù có cầu xin, cầu may khắp các vị thần linh vẫn nghèo. 

30

Muốn ăn cá cả, phải thả câu dài

Nghĩa đen: Câu tục ngữ nghĩa là để câu được cá lớn thì cần phải chuẩn bị dây dài.

Nghĩa bóng: Muốn đạt được thành công lớn lao, chúng ta phải bỏ ra công sức. Cuộc sống luôn công bằng, những gì bạn nhận được hôm nay phản ánh những nỗ lực của bạn trong suốt thời gian qua.

31

Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo

Nghĩa đen: đừng thấy sóng lớn mà thấy e ngại, vội buông chèo phó mặc tất cả

Nghĩa bóng: sóng cả là hình ảnh ẩn dụ chỉ những điều khó khăn mà chúng ta phải đương đầu trong cuộc sống; ngã tay chèo nghĩa là buông bỏ, từ bỏ, nản lòng

Câu tục ngữ khuyên con người phải tập tính kiên trì, nhẫn nại. Khi đã làm việc gì dù khó khăn cũng phải cố gắng đến cùng, không được bỏ cuộc. Những sóng gió cuộc đời, những thất bại mà ta gặp phải sẽ là bài học giúp chúng ta rèn luyện, trưởng thành và có nhiều kinh nghiệm hơn. Một lần vấp ngã là một lần chúng ta học cách đứng lên. Mỗi chúng ta cần phải rèn cho mình tính kiên trì nhẫn lại, không nản lòng khi vấp ngã, " thất bại là mẹ thành công" thế nên chắc chắn những điều chúng ta ao ước sẽ đạt được bằng chính sự nỗ lực bản thân mình. 

32

Có cứng mới đứng được đầu gió

"Có cứng" ý chỉ những người có tài năng, thông minh, tài giỏi, từng trải, có nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống, trong công việc. "Đầu gió" ý chỉ nơi khó khăn, những thử thách cần phải vượt qua. Câu tục ngữ nói về sự mạnh mẽ đương đầu với khó khăn, thử thách trong cuộc đời. Khi chấp nhận thử thách bản thân bạn cần đủ tự tin, gan dạ, kiến thức vững vàng để vượt qua chún

33

Thắng không kiêu, bại không nản

“Thắng” ý muốn nói đến việc thắng lợi, thành công trong một vấn đề hay lĩnh vực nào đó. “Bại” là sự thua cuộc, không thành công. “Thắng không kiêu” tức khi bạn là người chiến thắng mà không kiêu căng, tự đắc. “Bại không nản” là khi gặp thất bại cũng không trở nên thất vọng, chán nản, tuyệt vọng mà vẫn luôn giữ được tinh thần tích cực để làm lại từ đầu.

Câu tục ngữ mang nghĩa là: khi thành công trong cuộc sống thì không nên kiêu ngạo, tự đắc. Ngược lại khi thất bại cũng không nên buồn rầu, nản chí. Qua đó, khuyên răn con người khi chiến thắng hay thành công trong cuộc sống thì hãy biết khiêm tốn. Bởi việc khoe khoang tài năng, thành công sẽ dễ gây mất thiện cảm và thậm chí khiến cho nhiều người ganh ghét.

34

Có chí thì nên

Câu tục ngữ muốn khuyên chúng ta rằng ai có ý chí thì sẽ có được thành công. Vậy nên phải biết giữ vững ý chí, tinh thần của mình, quyết tâm kiên trì thực hiện mục tiêu đã đặt ra thì ắt sẽ làm “nên”, ắt sẽ có được thành công như ý muốn. 

35

Đói cho sạch, rách cho thơm

Câu tục ngữ nói về đức tính liêm khiết, lối sống trong sạch. “Đói”, “rách” chỉ hoàn cảnh sinh sống nghèo khó, thiếu thốn mọi mặt về vật chất. “Sạch”, “thơm” nói về nhân cách, đạo đức, danh dự của một con người. Dù cuộc sống có đẩy chúng ta vào hoàn cảnh khó khăn, cùng cực, thiếu thốn trăm bề thì hãy giữ gìn cho mình tâm hồn trong sạch, lối sống ngay thẳng.

36

Kiến tha lâu đầy tổ

Nghĩa đen: Con kiến rất nhỏ bé, mỗi lần chỉ tha được một ít mồi, nhưng tha mãi cũng có ngày đầy tổ.

Nghĩa bóng (lời khuyên): Nhiều cái nhỏ dồn lại sẽ thành cái lớn, kiên trì và nhẫn nại thì ắt sẽ thành công.

37

           Thánh nhân đãi kẻ khù khờ

Con người thường ca ngợi những kẻ khôn ngoan mà chê bai người khù khờ. Song, người kém tinh ranh lại là người rất lương thiện và không bao giờ đi tranh giành với người khác. Vì vậy, những người biết tu tâm đôi khi lại may mắn đạt được kết quả ngoài khả năng. Còn những người luôn cố gắng tranh giành mọi thứ về mình, khôn ranh, tính toán thì chắc chắn kết quả sẽ nhanh chóng vụt mất khỏi tầm tay. 

38

Xấu người đẹp nết còn hơn đẹp người

Câu tục ngữ là đúc kết kinh nghiệm của nhân dân ta khi nhìn nhận con người: hãy coi trọng cái giá trị đích thực, cái nội dung bên trong của một con người. Đừng bao giờ để cái hình thức xa hoa, hào nhoáng bên ngoài lừa dối, quyến rũ. Dẫu bề ngoài xấu xí, khiếm khuyết nhưng bản chất bên trong tốt đẹp, sâu sắc vẫn hơn là bề ngoài đẹp đẽ mà nội tâm rỗng tuếch chẳng có gì.

39

Ai giàu ba họ, ai khó ba đời

Ý cả câu muốn thể hiện rằng không ai giàu cả ba họ, cũng chẳng có ai nghèo khó luôn cả ba đời, sự giàu nghèo xảy ra không riêng gì ai, tất cả là do tính cách, ý chí, lối sống của con người quyết định rằng bản thân sẽ được sung túc, giàu sang hay nghèo đói, khốn khổ. 

40

Khôn ngoan chẳng lo nói nhiều, người khôn dù nói nửa điều cũng khôn

Chỉ có những kẻ ngốc mới nói dài, thành ra nói dại. Họ mạnh mồm thể hiện ta giỏi, ta khôn, coi người xung quanh trở thành phường ngu dốt mà không biết rằng, càng khoe khoang thứ gì, càng dễ mất đi thứ đó. Ngược lại, người thông minh và bản lĩnh thì thường kiệm lời, nói ít thay vì mất công trình bày này nọ thì họ chứng minh bằng hành động của mình và lời nào nói ra cũng đều hợp tình, hợp lý. 

41

Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy

Câu tục ngữ được xem như là câu cửa miệng của người Việt mỗi khi Tết đến xuân về. Nó hàm chứa ý nghĩa phân chia ngày thăm Tết của các gia đình, mùng 1 Tết, mùng 2 Tết và mùng 3 Tết, nhằm mong muốn sum vầy cùng cha mẹ, thể hiện đạo hiếu và tỏ lòng biết ơn tới người thầy cô đã dạy mình, uống nước nhớ nguồn. 

42

        Ăn lắm thì hết miếng ngon, nói lắm thì hết lời khôn hóa rồ

Mọi sự trên đời đúng là cái gì cũng nên có chừng mực mới hay. Nhiều quá không tốt, ít quá thì không hay nhưng vừa đủ thì chắc chắn đẹp. Một món ăn dù có ngon đến đâu thì cứ ăn mãi cũng sẽ đến lúc không còn mà ăn nữa. Nói hay mà nói nhiều cũng thành ra nhàm chán và lộ điểm yếu của chính mình. Thế nên, mọi việc trên đời chúng ta đều phải cân nhắc cho thật kỹ lưỡng. Câu tục ngữ như một lời nhắc nhở con người về cách sử dụng lời nói trong cuộc sống. Trong cuộc sống hằng ngày chúng ta cần biết nói lời hay lẽ phải, suy nghĩ kĩ trước khi nói.

43

Chớ đi ngày bảy, chớ về ngày ba

Câu tục ngữ để chỉ những ngày xấu, không may mắn. Trong quan niệm dân gian ngày mồng 7, ngày mùng 3 là ngày “Tam nương”, không may mắn cho việc khởi sự hay xuất hành.

44

Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy.

Nghĩa đen: Cho dù người dạy bạn có dạy bạn ít hay nhiều kiến thức, thì người ấy vẫn được coi là thầy của bạn.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ khuyên răn chúng ta phải luôn biết ơn thầy cô, trân trọng công sức mà người giáo viên đã dành ra để giúp bạn biết những điều hay, lẽ phải.

45

Nực cười châu chấu đá xe

Tưởng rằng chấu ngã, ai dè xe nghiêng.

Câu tục ngữ đã mượn hình ảnh con châu chấu để khuyên chúng ta không nên coi thường, khinh thường những con người nhỏ bé, yếu ớt. Mỗi người cần phải biết sống khiêm nhường, biết mình biết ta.

46

Tre già măng mọc.

Nghĩa đen: Khi cây tre bắt đầu già đi thì đồng thời, măng của cây tre cũng bắt đầu phát triển mạnh mẽ.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nói về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Khi lớp người trước già đi, sẽ luôn có lớp người trẻ hơn kế tục, phát triển những thành quả mà người đi trước để lại.

47

Không có lửa sao có khói.

Nghĩa đen: Phải có lửa thì vật mới bốc ra khói được.

Nghĩa bóng: Mọi việc diễn ra đều có nguyên nhân. Không có người gây ra thì sẽ không xảy ra chuyện đó.

48

Đoàn kết thì sống, chia rẽ thì chết.

Câu tục ngữ đưa ra một bài học: nếu đoàn kết, chúng ta sẽ chiến thắng tất cả và đạt được thành công; nếu chia rẽ, chúng ta sẽ không thể vượt qua được khó khăn, thử thách.

49

Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.

Nghĩa đen: Khi một con ngựa bị đau, tất cả những con ngựa khác trong chuồng ngựa đều lo lắng mà không ăn cỏ.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ đã khuyên nhủ chúng ta phải biết đoàn kết, yêu thương lẫn nhau, giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn.

50

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Nghĩa đen: Một cái cây thì không thể làm thành một ngọn núi. Nhiều cái cây hợp lại mới tạo ra một ngọn núi cao.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ răn dạy chúng ta cần phải đoàn kết với nhau, như vậy thì chúng ta mới có thể vượt qua được mọi gian nan, sóng gió của cuộc đời.

51

Thương người như thể thương thân.

Câu tục ngữ nhắc nhỡ mỗi chúng ta cần phải biết yêu thương, quan tâm đến người khác như yêu thương bản thân mình. Có như vậy, chúng ta mới nhận được sự yêu quý, trân trọng từ mọi người.

52

Một giọt máu đào hơn ao nước lã.

Nghĩa đen: Một giọt máu đào còn quý và quan trọng hơn một ao nước lã.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ đề cao tình nghĩa giữa những người có quan hệ máu mủ ruột thịt với nhau. Chúng ta có thể gặp rất nhiều người lạ, nhưng những người đó sẽ không thể quan trọng bằng những người thân trong gia đình.

53

Chia ngọt sẻ bùi.

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta rằng phải luôn biết chia sẻ niềm vui với mọi người, giúp đỡ những người gặp khó khăn. Đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau cũng là một truyền thống quý báu của ông cha ta.

54

Kính già, già để tuổi cho.

Câu tục ngữ răn dạy chúng ta phải biết lễ phép, tôn trọng với những người lớn tuổi. Khi đó, người già sẽ vui vẻ để lại phước cho mình, chúng ta thấy hạnh phúc và càng sống lâu.

55

Nước lã mà vã nên hồ

Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan.

Câu tục ngữ nhắc nhở mỗi người cần phải biết tự lập, gây dựng sự nghiệp dựa vào sức lực và trí tuệ của mình. Có như vậy, sự nghiệp của bản thân mới phát triển lâu bền.

56

          Giúp lời, không ai giúp của; giúp đũa, không ai giúp cơm.

Khi giúp đỡ bạn, mọi người sẽ chỉ giúp đỡ một phần nào đó. Để vượt qua thử thách và đạt được thành công, bạn phải tự dựa vào chính bản thân mình, biết tự giải quyết mọi công việc.

57

                                 Một mặt người bằng mười mặt của.

Nghĩa đen: Một tính mạng của con người quý giá hơn mười lần số tài sản của người đó.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nhắc nhở mỗi chúng ta cần phải biết quý trọng sức khỏe của mình, bởi cho dù có nhiều tiền bạc nhưng không có sức khỏe thì chúng ta cũng không cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc.

58

                                 Thất bại là mẹ thành công

Nghĩa đen: Câu tục ngữ nhấn mạnh rằng có thất bại thì mới có thành công

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ là lời nhắc nhở, nguồn động viên cho mỗi người khi đối mặt với những thất bại trong cuộc sống. Thất bại sẽ giúp chúng ta rút ra được các bài học để từ đó thay đổi, cố gắng và nỗ lực nhằm hướng tới thành công.

59

             Con hát mẹ khen hay.

Nghĩa đen: Ở trong gia đình, con làm điều gì cũng được mẹ khen là hay, là tốt.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ phê phán hiện tượng những người quen biết lại tâng bốc nhau, ca tụng nhau một cách quá đà. Qua đó, các tác giả nhắn nhủ chúng ta cần có cái nhìn khách quan khi đánh giá về người khác, đặc biệt là những người thân quen.

60

                                  Ăn cây nào rào cây ấy.

                    Nghĩa đen: Khi ta ăn quả của cây nào, ta phải rào chắn cho cây ấy thật cẩn thận.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ khuyên chúng ta cần sống biết ơn. Khi hưởng thành quả, nhận được sự giúp đỡ từ bất kì ai, ta cũng cần trân trọng, cảm tạ, nhớ tới công lao của họ.

61

Cá mạnh vì nước.

Nghĩa đen: Cá khỏe mạnh cũng nhờ sống trong môi trường nước.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ đề cao sự ảnh hưởng của môi trường sống tới chúng ta. Khi được sống trong môi trường thuận lợi, ta rất dễ phát huy được những thế mạnh, sở trường của bản thân.

62

Cái răng cái tóc là góc con người.

Câu tục ngữ nhấn mạnh tầm quan trọng của ngoại hình. Ngoại hình bên ngoài cũng phần nào đánh giá được tính cách bên trong của chúng ta. Chính vì vậy, chúng ta nên chăm chút cho vẻ bề ngoài luôn sạch sẽ, xinh đẹp.

63

Cây ngay không sợ chết đứng.

Nghĩa đen: Cây sống tốt, vững chãi thì không sợ bị chết đứng, chết do sâu bệnh.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ ca ngợi những người sống ngay thẳng, chính trực. Những người có đức tính tốt này sẽ không bao giờ sợ những lời vu khống, hãm hại của kẻ xấu.

64

Chết vinh còn hơn sống nhục.

Câu tục ngữ chỉ những con người sống ngay thẳng, thà chết mà được mọi người tôn trọng còn hơn là sống nhưng làm điều nhục nhã. Qua đó, tác giả dân gian nhắn nhủ chúng ta cần có lòng tự trọng, giữ gìn nhân phẩm trong sạch dù có rơi vào hoàn cảnh hiểm nghèo.

65

Con sâu làm rầu nồi canh.

           Nghĩa đen: Chỉ một con sâu trong nồi canh cũng có thể khiến cả nồi canh bị hỏng, buộc phải đồ bỏ.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ ám chỉ một cá nhân có hành vi xấu nhưng có thể khiến cho cả một tập thể phải chịu mang tiếng xấu.

66

                               Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm.

Nghĩa đen: Nếu bạn khéo léo chi tiêu ăn uống thì sẽ được ăn no, khéo léo co người lại thì sẽ có đủ chăn ấm.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ đề cao sự khéo léo trong chi tiêu và kĩ năng xã hội của con người. Khi bạn chi tiêu khéo, bạn sẽ không lo bị nghèo; khi bạn khéo léo giao tiếp, bạn sẽ được lòng mọi người.

67

               Lá rụng về cội.

Nghĩa đen: Khi rụng, lá sẽ rụng xuống gốc cây.

Nghĩa bóng: Con người dù có ở đâu, làm gì, thì cuối cùng vẫn phải trở về với quê hương, nguồn cội, nơi mình đã sinh ra. Từ đó, chúng ta cần phải nhớ tới nguồn gốc của mình.

68

Lời chào cao hơn mâm cỗ.

                Câu tục ngữ ca ngợi tầm quan trọng của lời chào. Lời chào có ý nghĩa vô cùng to lớn với mỗi người, vì nó đánh giá được tính cách, ý thức của từng cá nhân. Chính vì thế mà nhân dân xưa mới ví lời chào còn quan trọng hơn mâm cỗ đầy.

69

Lửa thử vàng, gian nan thử sức.

Câu tục ngữ nói về việc chỉ có gian lao, thử thách thì mới giúp con người có cơ hội chứng tỏ bản lĩnh của mình. Nếu vượt qua được gian nan, bạn sẽ giống như thỏi vàng quý giá. Qua đó, tác giả dân gian nhắc nhở chúng ta cần kiên trì, dũng cảm đối đầu với khó khăn.

70

Một điều nhịn, chín điều lành.

Câu tục ngữ khuyên răn chúng ta cần biết nhẫn nhịn, bình tĩnh khi gặp xung đột với người khác. Người nhẫn nhịn, có khả năng làm chủ cảm xúc, bình tĩnh trong lời nói và hành động sẽ tránh được những rắc rối không đáng có.

71

Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm.

Nghĩa đen: Nhà được lau dọn sạch thì không gian trong nhà mới thoáng đãng, bát được rửa sạch thì khi ăn cơm sẽ cảm thấy rất ngon.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta nên sống sạch sẽ, gọn gàng. Khi ngôi nhà của bạn luôn sạch sẽ, bạn sẽ cảm thấy vui vẻ, thư thái và yêu đời hơn.

72

         Người ta là hoa đất.

Câu tục ngữ đã khẳng định giá trị to lớn, thiêng liêng của con người. Mỗi người đều mang vẻ đẹp, những giá trị tốt đẹp riêng. Qua đó, câu tục ngữ nhắn nhủ tới chúng ta đừng nên tự ti, mà hãy cố gắng phát triển, trau dồi bản thân để khẳng định vẻ đẹp của mình.

73

Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.

Nghĩa đen: Ở trong bầu thì phải có hình dáng tròn, ở trong ống thì phải có hình dáng dài, có như thế thì cơ thể mới vừa được hai vật dụng ấy.

Nghĩa bóng: Lối sống, cách ứng xử của mỗi người phần nào do môi trường sống tạo nên. Chính vì vậy, bạn hãy lựa chọn môi trường sống tốt để học hỏi được điều hay, tránh xa những thứ xấu xa, độc ác.

74

Qua sông nên phải lụy đò.

                    Nghĩa đen: Muốn qua sông thì bắt buộc ta phải nhờ vả người lái đò.

Nghĩa bóng: Khi ta gặp khó khăn, muốn nhờ vả, nương tựa vào ai đó, ta cần đối xử tốt, năn nỉ, hạ mình, nhẫn nhục, lệ thuộc vào người đang giúp đỡ mình. Câu tục ngữ này vẫn mang một phần ý nghĩa cho tới bây giờ, song không hoàn toàn phù hợp với quan niệm ngày nay.

75

            Trăm nghe không bằng một thấy.

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta không nên chỉ nghe những lời đồn thổi mà vội vàng tin và kết luận một vấn đề nào đó. Để chắc chắn sự việc, ta nên trực tiếp quan sát kĩ càng, có sự suy xét trước khi kết luận.

.html

76

Vắng chủ nhà, gà vọc niêu tôm.

Nghĩa đen: Khi chủ vắng nhà, không có ai trông nhà nên gà tha hồ vọc niêu tôm.

Nghĩa bóng: Khi không có ai cai quản, một số người vô ý thức sẽ tự do thoải mái, tha hồ làm bậy, khiến mọi chuyện trở nên lộn xộn, rắc rối hơn.  

77

Việc nhà thì nhác, việc chú bác thì siêng.

Câu tục ngữ phê phán những kẻ sĩ diện, bao đồng, chỉ lo việc của người khác mà lười biếng, bỏ bê, vô trách nhiệm với việc bản thân cần phải làm.

78

Yêu trẻ, trẻ đến nhà.

Câu tục ngữ khuyên mọi người nên yêu quý, thương yêu trẻ nhỏ. Khi ta yêu trẻ, trẻ sẽ cảm mến và thường xuyên đến nhà chúng ta để chơi.

79

Bụng làm dạ chịu.

Nghĩa đen: Khi ta ăn, tiêu hóa đồ ăn mà bị đau bụng, thì chính cái bụng ấy phải chịu đau đầu tiên.

Nghĩa bóng: Khi ta gây ra những chuyện xấu, chuyện ngoài ý muốn, bản thân mình phải tự gánh chịu lấy hậu quả, chớ nên than vãn với ai.

80

Yêu nên tốt, ghét nên xấu.

Nghĩa đen: Vì yêu thích nên dù người kia có xấu thì ta vẫn thấy tốt; ngược lại, đã ghét người kia thì dù họ có tốt thì ta vẫn thấy họ xấu.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ khuyên chúng ta cần có cái nhìn khách quan khi đánh giá người khác, tránh để sự yêu ghét làm ta mất sự đúng đắn, công bằng.

81

Có trăng, phụ đèn.

Nghĩa đen: Vào ngày không có trăng, người ta thường dùng đèn để soi sáng mọi vật. Nhưng khi trăng lên, ánh sáng của trăng mạnh mẽ hơn, nên người ta không dùng đèn nữa.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ châm biếm những kẻ phụ bạc nghĩa tình, dễ thay lòng đổi dạ, quên đi người đã từng giúp đỡ họ.

82

Tham phú, phụ bần.

Câu tục ngữ phê phán những kẻ ham mê vật chất, coi trọng tiền bạc mà làm phụ lòng, đánh mất đi người đã sát cánh bên mình lúc khó khăn

83

Yêu vì nết, chẳng chết vì người.

Câu tục ngữ đề cao vẻ đẹp phẩm chất, tính cách của con người. Chính những tính nết, phẩm chất bên trong ấy mới là nhân tố quyết định giá trị của một con người, chứ không phải là vẻ đẹp bên ngoài.

84

Méo mó có hơn không.

Câu tục ngữ khuyên chúng ta nên biết chấp nhận những điều chưa hoàn hảo. Dù sự vật, sự việc có méo mó, không được như ý muốn, song nó có vẫn hơn là không bao giờ xuất hiện.

85

Trót đa mang phải đèo bòng.

Câu tục ngữ ám chỉ những người tham việc, ôm đồm hết tất cả những công việc vào người, để rồi phải chịu nhiều sự vướng bận, mệt mỏi. Qua đó, tác giả dân gian nhắc nhở mỗi người cần biết chọn lựa công việc phù hợp với năng lực của bản thân, không nên ôm một lúc nhiều việc.

86

Bỏ thì thương, vương thì tội.

Câu tục ngữ thể hiện sự phân vân của chàng trai, cô gái trong một mối tình không đẹp. Họ bỏ nhau thì lại thấy thương nhau; nhưng còn ở bên nhau thì lại thấy đây là điều không nên làm, bởi cuối cùng kết quả cũng không tốt đẹp gì.

87

Đứt gánh giữa đường.

Nghĩa đen: Người ta đang di chuyển đồ vật bằng cái gánh nhưng không may gánh bị đứt giữa đường.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nói về mối tình đang đẹp bỗng tự nhiên bị bỏ dở, tan vỡ, không có kết quả tốt đẹp.

88

Thắm lắm phai nhiều.

Câu tục ngữ nói về việc trong tình yêu, dù ban đầu có đậm sâu thì sau dần cũng bị phai nhạt dần. Tình yêu càng dễ vồ vập, thắm thiết thì càng chóng tàn, chóng quên.

89

Đổi trắng thay đen.

Câu tục ngữ ám chỉ những người làm đảo lộn trắng đen, phải trái, không tuân theo những luân lí, đạo đức thông thường. Đây là những người xảo trá, đáng bị xã hội lên án.

90

Cá chậu chim lồng.

Nghĩa đen: Cá bị bắt sống trong chậu nước, chim bị bắt phải sống trong lồng.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nói về cuộc sống bị bó buộc, tù túng, không có tự do. Câu tục ngữ này thường được sử dụng để miêu tả cuộc sống của những người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

91

Được ta, xót xa người.

Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta không nên chỉ biết đến lợi ích của bản thân mà chà đạp lên lợi ích của những người xung quanh mình. Từ đó, ta nhận thấy rằng, việc cân bằng giữa lợi ích của mình và mọi người vô cùng quan trọng, bởi nó thể hiện sự khéo léo trong cách ứng xử và phẩm chất của mỗi người.

92

Già kén kẹn hom.

Nghĩa đen: Cái kén mà để quá già, quá lâu trên tấm né thường dễ dính chặt vào hom, lúc cần rất khó để gỡ ra.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ châm biếm những kẻ kén chọn, có những tiêu chuẩn quá cao trong tình yêu, để rồi đến lúc già vẫn chưa còn cô độc, không xứng đôi cùng ai.

93

Chanh chua chớ phụ, ngọt bòng chớ ham.

Nghĩa đen: Ta thấy chanh chua thì không nên vội chê bai, mà thấy bòng ngọt cũng chớ nên vội thích.

Nghĩa bóng: Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta phải luôn chung tình, gắn bó với người mình yêu, chớ thấy có ai hơn mà nỡ phụ bạc người bên cạnh ta.

94

Trai nhớ vợ cũ, gái nhớ chồng xưa.

Câu tục ngữ đã nêu lên một hiện trạng: người con trai, con gái khi có tình yêu mới thì thường nhớ về người vợ, người chồng cũ của mình.

95

Ép dầu ép mỡ, ai nỡ ép duyên.

Câu tục ngữ đề cao tình yêu tự nguyện, không có sự ép buộc. Trên đời này, người ta chỉ ép dầu, ép mỡ, chứ không ai có thể bắt ép ta phải yêu một người mà bản thân mình không yêu. Tình yêu ép buộc sẽ luôn không có sự hạnh phúc và bền lâu.

96

Thuyền theo lái, gái theo chồng.

Câu tục ngữ nói về việc người con gái khi lấy chồng thì phụ thuộc, nương tựa hoàn toàn vào người chồng. Đây là quan niệm cổ của người xưa, đã không còn phù hợp với thời đại ngày nay.

97

Xa mặt cách lòng.

Thành ngữ ám chỉ việc những cặp đôi khi yêu xa thì thường sinh ra tâm lí đa nghi, giận hờn vô cớ, dẫn đến tình tan vỡ.

98

                                  Miếng trầu nên dâu nhà người.

Câu tục ngữ nói về việc cưới xin của người con gái. Khi nhà gái nhận trầu cau bên nhà trai, thì coi như người con gái đã chấp nhận về làm dâu của nhà trai.

99

Giàu đâu những kẻ ngủ trưa

Sang đâu những kẻ say sưa tối ngày

Câu ca dao khuyên nhủ mọi người cần phải chăm chỉ lao động, nỗ lực phấn đấu trong học tập và công việc để đạt được thành công và hạnh phúc. Lười biếng, say sưa rượu chè là những thói hư tật xấu cần phải được loại bỏ để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn.

100

Trăm năm giữ vẹn chữ tòng

Sống sao thác vậy một chồng mà thôi

Câu ca dao thể hiện quan niệm về đạo làm vợ trong xã hội xưa, đề cao sự chung thủy, son sắt của người phụ nữ. Họ luôn giữ gìn phẩm giá, gìn giữ hạnh phúc gia đình, dù trải qua bao thăng trầm, biến đổi của cuộc sống. Hình ảnh người phụ nữ trong câu ca dao là hình ảnh tiêu biểu cho người phụ nữ Việt Nam truyền thống, một biểu tượng cho lòng chung thủy, đức hạnh vẹn toàn.