TỤC NGỮ-TỤC NGỮ BẠN BÈ, LÁNG GIỀNG

STT

Câu

Giải thích

Nguồn

1

Áo năng thay năng mới, người năng tới năng thân

Cũng một chiếc áo nhưng nếu thường xuyên được thay ra để giặt giũ, chăm sóc, thay đổi thì luôn bền đẹp (tựa áo mới); giống như quan hệ giữa người với người, năng lui tới thăm hỏi (quan tâm đến nhau) sẽ tạo nên tình cảm thân thiết

2

Bán anh em xa, mua láng giềng gần

Câu tục ngữ "Bán anh em xa, mua láng giềng gần" mang ý nghĩa khuyên răn mỗi người cần trân trọng và vun đắp mối quan hệ tốt đẹp với những người hàng xóm láng giềng sinh sống gần kề nhà mình, bởi họ là những người bạn đồng hành cùng mình, có thể giúp đỡ mình nhiều điều trong cuộc sống, hơn cả những người anh em họ hàng dù cùng huyết thống nhưng ở xa.

Tuy nhiên, câu tục ngữ này không có nghĩa là coi nhẹ hay bỏ mặc anh em họ hàng. Mối quan hệ với họ hàng vẫn cần được trân trọng và gìn giữ. Chỉ là trong trường hợp anh em ở xa, việc hỗ trợ lẫn nhau sẽ gặp nhiều khó khăn hơn so với láng giềng gần kề.

3

Dâu dữ mất họ, chó dữ mất láng giềng

Nàng dâu ăn ở không tốt sẽ làm cho họ hàng nhà chồng xa lánh. Nhà nào nuôi chó dữ thì hàng xóm cũng e ngại, không dám sang chơi, thăm hỏi. Câu tục ngữ khuyên con người sống phải biết nhường nhịn, quan tâm đến họ hàng, láng giềng.

4

Chọn bạn mà chơi, chọn nơi mà ở

Chọn bạn mà chơi:

Có những người bạn tốt thân quen mới có thể giúp nhau trong cuộc sống và tránh được những thói hư, tật xấu.

Chọn nơi mà ở:

Nơi ở tốt có ý nghĩa rất quan trọng với cuộc sống riêng của mỗi con người, vì có an cư mới lạc nghiệp. Ở nên chọn nơi mà ở, để phù hợp với nhu cầu và công việc của mỗi người. Vì có chỗ ở thuận tiện cho việc buôn bán làm ăn, có chỗ ở gần láng giềng tốt. Có chỗ ở lại không tiện cho việc đi lại làm, có chỗ ở gần kẻ gian tham trộm cướp, bất lợi cho mình. 

=> Câu tục ngữ khuyên răn: cần biết chọn bạn bè tốt để chơi, chọn địa điểm, láng giềng tốt mà ở, để khỏi nhiễm phải thói hư tật xấu và khỏi bị vạ lây.

5

Chú khi ni, mi khi khác.

      Câu tục ngữ vừa thể hiện tính thân mật, xưng hô đan xen giữa hai người tùy vào ngữ cảnh: lúc thân mật thì gọi xưng hô suồng sã, lúc tôn kính thì xưng hô đúng vai vế. Đồng thời, câu tục ngữ còn thể hiện sự phê phán với những người lúc cần thì ăn nói lịch sự, tôn kính, khi không cần thì tỏ vẻ khinh bỉ, coi thường.

6

Dao năng liếc thì sắc, người năng chào thì quen.

Thường xuyên tiếp xúc, đi lại thì thành thân thiết.

7

Giận người dưng thêm phiền

Không nên giận hay bực bội với người không có quan hệ thân thiết, để khỏi bận vài mình. 

8

Họ hàng xa, không bằng láng giềng gần

Câu tục ngữ đề cao tầm quan trọng của “tình làng nghĩa xóm”, khuyên con người phải biết sống hòa nhã, thân thiện, cởi mở với mọi người xung quanh mình.

9

Học thầy không tày học bạn

Câu tục ngữ có nghĩa là Học thầy không bằng học bạn. Câu tục ngữ này không muốn hạ thấp vai trò của người thầy mà muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học ở bạn bè. Ngoài thầy cô thì bạn bè và những người xung quanh cũng sẽ mang đến cho bạn rất nhiều bài học. Không chỉ là bài học về cuộc sống mà nhờ tiếp xúc cùng các mối quan hệ xung quanh chúng ta bắt đầu học được cách đối nhân xử thế.

10

Làm ơn nên oán, làm bạn thiệt mình

Trên đời, không thiếu những kẻ chỉ biết đến chính mình. Loại người này luôn lợi dụng niềm tin và xem nhẹ lòng tốt của người khác. Với họ đó chỉ bàn đạp để chiếm đoạt danh lợi, tiền tài. Sau khi đạt được mục đích hoặc thấy đối phương không còn giá trị lợi dụng, sẽ phủi tay, thậm chí còn quay lưng hãm hại ân nhân của mình.

Câu tục ngữ dùng để chỉ, phê phán những kẻ vô ơn bạc nghĩa, sau khi nhận được sự giúp đỡ mà không nhớ ơn, lại còn oán trách.

11

Nhà có láng giềng nhà, đồng có láng giềng đồng

Câu tục ngữ đề cao người hàng xóm, láng giềng, nhấn mạnh: ăn ở, làm lụng đều cần có quan hệ với người xung quanh.

12

Gà béo thì bán bên Ngô, gà khô thì bán láng giềng.

Ý chỉ những người hám lợi, thứ tốt dành cho người xa, thứ xấu để cho người gần.

13

Nhất cận thị, nhị cận lân

Theo quan niệm của ông cha ta xưa, mảnh đất nằm ở vị trí tốt đầu tiên phải nằm ở gần chợ. Bởi lẽ chợ là nơi giao thương mua bán tất cả các loại hàng hoá cần thiết, đáp ứng nhu cầu của người dân. Vì thế ở gần chợ sẽ tiện cho hoạt động sinh sống hàng ngày.

Sau “cận thị” là “cận lân”, tức: ông cha ta đề cao sự gần gũi, tương giao với những nhà hàng xóm láng giềng tắt lửa tối đèn có nhau.

14

Ở chọn nơi, chơi chọn bạn

Ở chọn nơi ý muốn nói môi trường sống tác động rất lớn đến con người thế nên chúng ta cần cân nhắc trong việc chọn nơi ở. Chơi chọn bạn cũng tương tự như thế, một người bạn tốt sẽ giúp chúng ta học hỏi thêm rất nhiều điều hay ho và thú vị trong cuộc sống, ngược lại một người bạn xấu sẽ khiến cho chúng ta đi xuống theo chiều hướng tiêu cực.

15

Thua thầy một vạn, không bằng thua bạn một li

Thầy là người tri thức, hiểu biết sâu rộng. Học sinh là người lĩnh hội tri thức qua người thầy nên việc thua kém thầy là điều đương nhiên. Nhưng bạn là kẻ đồng trang lứa, cùng học như mình, cùng thầy dạy giống mình mà mình thua kém bạn thì thật xấu hổ. Nên ta phải biết phấn đấu sao cho học tập bằng bạn bằng bè.

16

Quen sợ dạ, lạ sợ áo

Người đã quen thường quá hiểu nhau nên họ sợ, e dè trước tính tình, bụng dạ của người kia. Còn với người lần đầu gặp gỡ, ta chỉ đánh giá được qua cách ăn mặc.

17

Tin bợm mất bò, tin bạn mất vợ nằm co một mình

Tin bợm mất bò: chỉ người dại dột, nhẹ dạ cả tin sẽ bị kẻ bịp bợm lừa mất tiền tài, của cải.

Tin bạn mất vợ nằm co một mình: chỉ người quá tin tưởng bạn bè, không đề phòng để chính người mình tin tưởng lừa, lấy mất những thứ quan trọng, chẳng hạn như vợ - người đầu ấp tay gối với mình.

18

Tứ hải giai huynh đệ

Câu tục ngữ có nghĩa bốn biển đều là anh em, khuyên răn con người phải biết yêu thương lấy nhau.

19

Anh em bốn bể là nhà

Người dưng khác họ vẫn là anh em

Câu ca dao thể hiện quan niệm về tình yêu thương, sự đùm bọc giữa con người trong xã hội. Nó đề cao tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, coi trọng tình cảm hơn huyết thống. Con người dù ở đâu, làm gì cũng cần phải gắn bó, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau, tạo nên một cộng đồng gắn kết, hòa bình và hạnh phúc.

20

Bán anh em xa mua láng giềng gần.

Câu tục ngữ khẳng định vai trò quan trọng của tình làng nghĩa xóm. Anh em họ hàng dù thân thiết nhưng ở xa thì khó giúp đỡ kịp thời, còn hàng xóm sống gần nhau nên dễ quan tâm, hỗ trợ nhau trong cuộc sống hằng ngày. Qua đó, ông cha khuyên con người phải biết giữ gìn quan hệ tốt đẹp với láng giềng.

21

Nước xa thì không cứu được lửa gần.

Câu nói dùng hình ảnh “nước xa” và “lửa gần” để nhấn mạnh rằng khi gặp khó khăn, hoạn nạn cấp bách thì người ở gần mới có thể giúp đỡ kịp thời. Từ đó đề cao sự gắn bó, đoàn kết giữa những người sống cạnh nhau.

22

Hàng xóm tối lửa tắt đèn có nhau.

Tối lửa tắt đèn” tượng trưng cho lúc khó khăn, hoạn nạn. Câu tục ngữ thể hiện truyền thống tương thân tương ái của người Việt: hàng xóm phải biết quan tâm, sẻ chia, giúp đỡ nhau cả trong đời sống thường ngày lẫn lúc gian nan.

23

Dâu dữ mất họ, chó dữ mất láng giềng.

Câu tục ngữ phê phán những người có cách cư xử thô lỗ, khó chịu, thiếu hòa nhã. Người con dâu không biết cư xử sẽ làm mất hòa khí họ hàng; chó dữ khiến hàng xóm xa lánh. Qua đó, ông cha nhắc nhở con người phải sống hòa thuận, lịch sự để giữ gìn các mối quan hệ xung quanh.

24

Cơm ăn chẳng hết thì treo

Việc làm chẳng hết thì kêu láng giềng.

Câu nói đề cao tinh thần giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong lao động và cuộc sống. Khi công việc quá nhiều hoặc gặp khó khăn, người ta có thể nhờ hàng xóm chung tay giúp sức. Điều đó thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng của người Việt xưa.

25

Đôi bên là kẻ thuộc quen

 Trong cơn tối lửa tắt đèn có nhau.

Sống gần nhau lâu ngày sẽ trở nên thân thuộc, gắn bó. Vì vậy khi gặp khó khăn, hoạn nạn, hàng xóm thường là những người giúp đỡ đầu tiên. Câu ca dao ca ngợi tình nghĩa xóm giềng gần gũi, chân thành.

26

Trăng lên khỏi núi trăng nghiêng

 Ta muốn vui chung với bạn, sợ láng giềng mỉa mai.

Câu ca dao cho thấy trong xã hội xưa, dư luận và lời bàn tán của hàng xóm có ảnh hưởng lớn đến đời sống con người. Người ta nhiều khi muốn sống theo tình cảm của mình nhưng lại e ngại sự dị nghị, chê cười của xung quanh.

27

Miệng lằn, lưỡi mối nào yên

Xa nhau cũng bởi láng giềng dèm pha.

Câu ca dao nói về tác hại của lời nói xấu, đồn thổi. Những lời dèm pha, thị phi của người ngoài có thể làm rạn nứt tình cảm giữa con người với nhau. Qua đó nhắc nhở cần cẩn trọng trong lời nói và không nên tin vào chuyện đơm đặt.

Gà béo thì bán bên Ngô/ Gà khô bán bên láng giềng

Bên Ngô” ý chỉ người ngoài, còn “láng giềng” là người gần gũi. Câu ca dao phê phán thói sống ích kỉ, chỉ dành điều tốt cho người ngoài để lấy lợi, còn đối xử không tốt với người xung quanh. Qua đó nhắc nhở con người phải sống chân thành, công bằng với cả người gần gũi quanh mình.

28

Giàu đổi bạn, sang đổi vợ

Khi nghèo khó, một số người thân thiết với những người bạn “vào sinh ra tử” với mình. Nhưng khi giàu có, họ lại sợ bạn nghèo làm phiền nên bỏ bạn cũ, tìm đến những người giàu có để kết bạn mong được danh vọng, tiền tài, hoặc chí ít cũng phải được mang tiếng là sánh vai với các bậc đàn anh giàu có trong thiên hạ. 

Bên cạnh đó, khi chưa có địa vị, một số người sẽ hết mực yêu thương người “đầu ấp tai gối”, luôn xem vợ của mình là trên hết. Nhưng khi đạt được địa vị cao hơn, lại nghĩ ngay tới một người vợ tương xứng hơn với mình để ra đường được nở mày nở mặt.

Câu tục ngữ châm chọc những người khi nghèo khó thì nương tựa vào người khác nhưng một khi đã thăng quan tiến chức thì không biết trả ơn.