Hồn Việt — Kho Văn Học Dân Gian Việt Nam

Tóm tắt

-Thông qua những câu tục ngữ về ăn mặc, cha ông đã đúc kết nhiều kinh nghiệm về cách lựa chọn trang phục phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện sống và phong tục tập quán. Đồng thời, tục ngữ cũng nhắc nhở con người biết giữ gìn vẻ đẹp, sự lịch sự và nề nếp trong cách ăn mặc.
- Các câu tục ngữ về phong tục ghi lại những nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt trong sinh hoạt, giao tiếp và đời sống cộng đồng. Qua đó, cha ông giáo dục con cháu biết tôn trọng phong tục, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Nội dung

Đúc kết kinh nghiệm về cách ăn mặc phù hợp với hoàn cảnh và môi trường sống.
Thể hiện quan niệm thẩm mỹ và văn hóa ứng xử của người Việt.
Khuyên con người ăn mặc gọn gàng, lịch sự, phù hợp với điều kiện và đạo đức xã hội.
Phản ánh phong tục, tập quán và lối sống truyền thống của dân tộc.
Phong tục
Phản ánh những phong tục, tập quán quen thuộc trong đời sống người Việt.
Thể hiện kinh nghiệm ứng xử trong gia đình và xã hội.
Giáo dục con người biết tôn trọng truyền thống, lễ nghĩa và đạo đức.
Góp phần bảo tồn và truyền lại những giá trị văn hóa dân tộc qua nhiều thế h

Phân tích cơ bản

6. Tục ngữ về ăn mặc- phong tục:

STT	Câu	Giải thích	Nguồn
1	Áo chân cáy, váy chân sứa	Áo chân cáy là áo có gấu rách xác xơ như chân con cáy; váy chân sứa là váy có gấu rách tả tơi, trông như chân con sứa. Cả câu tục ngữ ý chỉ áp váy rách rưới tả tơi.
2	Áo rách thay vai, quần rách đổi ống	Xưa kia, khi cuộc sống nghèo khó, thiếu thốn, áo quần lúc nào cũng trong trạng thái tả tơi, rách rưới. Chính vì vậy, các bà, các mẹ thường lấy mảnh vải nhỏ để vá áo quần. Câu tục ngữ trên đúc kết kinh nghiệm sửa chữa, tận dụng quần áo rách của ông cha ta.
3	Ăn lấy chắc, mặc lấy bền	Nghĩa đen: ăn uống phải lấy chất lượng làm cốt yếu, ăn để no lâu để làm việc chứ không ăn qua loa, linh tinh; áo quần mặc cũng phải chọn vải bền để mặc được lâu, không phải mua nhiều đồ mới. Nghĩa bóng: kinh nghiệm sống của ông cha ta: phải chọn dùng các vật dụng không cao sang, hào nhoáng nhưng chắc chắn, dùng được lâu.
4	Cơm là gạo áo là tiền	Đề cao hai thứ cần thiết nhất trong cuộc sống con người, đó là: gạo - thứ để ăn và áo - thứ để mặc.
5	Cau già dao sắc lại non, nạ dòng trang điểm vẫn còn như xưa	Cau già thì có dao sắc để bổ. Gái nạ dòng - đã đẻ, có con có chồng khi trang điểm lên vẫn trẻ trung xinh đẹp như xưa. Câu tục ngữ còn có ý nghĩa là sự khôn khéo, thay đổi tình thế, biết lựa thời cơ mà ứng phó phù hợp.
6	Đông the, hè đụp	Câu tục ngữ phê phán lối ăn mặc trái khoáy của con người. Mùa đông thì mặc áo vải the – thứ vải mỏng, thưa, mát mẻ thường được dùng vào mùa hè. Mùa hè thì mặc nhiều lớp, mặc nhiều áo.
7	Được no bụng, còn lo ấm cật	Ăn giúp cho cái bụng được no, mặc giúp cho thân mình được ấm. Cho nên, không chỉ lo có ăn mà còn phải lo có mặc. Câu tục ngữ có nghĩa là phải lo toan cho đủ ăn đủ mặc.
8	Giày thừa, guốc thiếu	Đây được coi là kinh nghiệm chọn giày được dân gian lưu truyền và thường áp dụng khi chúng ta đi mua giày. Cho đến ngày nay, khái niệm này vẫn được mọi người sử dụng. Giày thừa: Khi chọn giày, đầu tiên phải chọn chiều dài thích hợp, sau đó chọn chiều rộng thích hợp, chiều rộng của đôi giày có thể chật hơn một chút nhưng chiều dài phải vừa vặn hoặc thừa ra một ít, vì chiều rộng sẽ rộng ra sau một thời gian sử dụng. Guốc thiếu: guốc sẽ co giãn khi sử dụng, nó nở ra về bề trên nên sẽ rộng hơn ban đầu, tuy nhiên người đi guốc, dép cần lựa chọn guốc có chiều dài phù hợp với chân để đảm bảo thẩm mĩ.
9	Khéo vá vai, tài vá nách	Câu tục ngữ đúc kết kinh nghiệm vá quần vá áo của nhân dân ta xưa. Những công việc khó đòi hỏi những người có khả năng đảm nhiệm, ví như việc vá chỗ áo rách ở vai, ở nách rất khó nên phải chọn người khéo, có tài may vá.
10	Lụa tốt xem biên, người hiền xem tướng	Câu tục ngữ mang nghĩa là muốn biết lụa tốt hay không, cứ xem ở biên, tức là ở bên mép tấm lụa. Hễ may lụa mà ăn mi thì là lụa tốt. Muốn biết người hiền hay không cứ xem mặt thì biết, vì khôn ngoan dồn ra nét mặt.
11	May váy phòng khi cả dạ	Câu tục ngữ là kinh nghiệm may váy, may quần áo của các chị, các mẹ, các bà thời xưa. May váy phải may rộng rãi để phòng lúc có chửa vẫn mặc vừa; làm bất cứ việc gì cũng phải chủ động tính toán, trù liệu để phòng tránh những khó khăn hay tình huống bất ngờ.
12	Nhiều tiền may áo năm tà, ít tiền may viền hò bâu	Câu tục ngữ ý chỉ sự phân chia giàu nghèo qua trang phục. Chỉ cần nhìn trang phục, ta có thể đoán được đó là người giàu hay nghèo. Bởi chỉ có nhà giàu, quyền cao chức trọng mới có áo năm tà để mặc, còn thường dân, thứ dân thì mặc áo viền hò bâu. Ngoài ra, câu tục ngữ cũng có nghĩa khuyên con người nên biết tùy vào khả năng tài chính để quyết định may thứ trang phục nào cho phù hợp, không nên đua đòi.
13	Tay đâm ra, tà đâm xuống	Câu tục ngữ chỉ áo của các nhà quyền quý thời xưa. Tay áo được may dài, to, rộng; vạt áo dài, mềm mại, thướt tha, trông rất đẹp.
14	Trẻ may ra, già may vào	Câu tục ngữ là kinh nghiệm may vá quần áo cho trẻ em và người già. Trẻ em thì may dài rộng ra vì trẻ chóng lớn, còn người già thì may chật hơn vì các cụ già gầy, nhỏ dần đi.
15	Đi giày cao đế, ngồi ghế bành tượng	Câu tục ngữ này muốn nói rằng, trong xã hội phong kiến, những người giàu sang, quyền quý thường có lối sống xa hoa, hưởng thụ, khác biệt hoàn toàn so với những người lao động bình dân. Lối sống này thể hiện qua những vật dụng mà họ sử dụng hàng ngày, như giày cao đế, ghế bành tượng.